Alles wat u moet weten over de ESD-normering

Werkzaamheden in omgevingen met gevoelige elektronische componenten vragen om een zorgvuldige, gespecialiseerde bescherming die verder gaat dan de standaard veiligheidsnormeringen. Door een werkoutfit te dragen die naast de basiseisen ook voldoet aan de ESD-normering, wordt statische elektriciteit snel en gecontroleerd afgevoerd naar de grond. Hiermee wordt het risico op elektrostatische ontladingen en schade aan gevoelige onderdelen aanzienlijk beperkt. Het is daarbij belangrijk dat er niet alleen de juiste werkschoenen, werkkleding en persoonlijke beschermingsmiddelen gedragen worden, maar ook de volledige werkplek is ingericht volgens de geldende ESD-richtlijnen. Hoe dit in de praktijk eruitziet en waar dit allemaal aan moet voldoen, vertellen onze experts in deze blog, zodat u alles weet over de ESD-normering en welke maatregelen er nodig zijn om een veilige ESD-werkomgeving te realiseren. 

 

ESD staat voor Electrostatic Discharge, oftewel elektrostatische ontlading. Dit is een kortdurende elektrische stroomstoot die ontstaat wanneer twee objecten met een verschillende elektrische lading elkaar raken of dichtbij elkaar komen. Denk bijvoorbeeld aan de schokken die ontstaan bij het aanraken van een deur(knop) of een ander persoon. Deze schokken zijn over het algemeen niet schadelijk voor mensen, maar kunnen wel grote gevolgen hebben voor gevoelige elektronische componenten. 

 

Om dergelijke schade te voorkomen gelden er speciale ESD-maatregelen voor op de werkvloer, waarmee statische elektriciteit snel en gecontroleerd afgevoerd kan worden naar de grond. Deze gelden voor zowel werkschoenen, werkkleding en andere persoonlijke beschermingsmiddelen, als voor de inrichting van de werkplek zelf. Er zijn verschillende vormen van elektrische bescherming, elk met een eigen werking, weerstand en doel. Daarbij is niet iedere vorm geschikt voor werkplekken met gevoelige elektronische componenten. ESD-bescherming is hiervoor specifiek ontworpen en vormt daarmee de richtlijn voor werkplekken die hiermee te maken hebben. 

 

Onderstaande tabel geeft een duidelijk overzicht van de verschillende beschermingsvormen en maakt duidelijk welke geschikt is voor specifieke werkzaamheden en omgevingen. 

 

	ESD	Antistatisch (A)	EH
Werking	Statische elektriciteit snel en gecontroleerd afvoeren naar de grond	Extreme opbouw van statische elektriciteit voorkomen (hogere weerstand dan ESD)	Isoleren van elektriciteit
Weerstand	0,1 MΩ – 100 MΩ	0,1 MΩ – 1000 MΩ	N.v.t.
Doel	Gevoelige elektronica/apparatuur beschermen	Vonkvorming (brand-/explosiegevaar) voorkomen	Bescherming van de persoon tegen elektrische schokken
Toepassing	Micro-elektronica, cleanrooms, IT-productie	Chemische/petrochemische industrie, explosiegevaar	Elektriciens en hoogspanningsomgevingen

Niet iedere werkplek heeft een specifieke ESD-bescherming nodig. Wanneer u werkzaam bent in omgevingen met een risico op explosiegevaar, kunt u beter voor een werkoutfit gaan met antistatische eigenschappen dan voor een specifieke ESD-outfit, omdat deze een hogere weerstand biedt tegen statische elektriciteit. ESD-bescherming is nodig zodra er gewerkt wordt met elektrostatisch gevoelige elektronica, zoals printplaten, microchips, computeronderdelen of serverruimtes. Door (onzichtbare) statische ontladingen is er een mogelijkheid dat er ontvlambare vonken ontstaan, waardoor deze componenten beschadigd kunnen raken. Door de juiste ESD-bescherming te dragen, wordt dit risico geminimaliseerd en kan er veilig gewerkt worden. Aan welke specifieke eisen deze bescherming moet voldoen, staat beschreven in de RI&E. Op basis hiervan kan bepaald worden welke beschermingsmiddelen nodig zijn om de risico’s op elektrostatische ontladingen zoveel mogelijk te beperken. 

 

Er zijn verschillende soorten beschermingsmiddelen die aan de ESD-normering voldoen. Deze zijn te herkennen aan het bekende gele ESD-handlogo en kunnen zowel op werkschoenen en werkkleding als op persoonlijke beschermingsmiddelen terugkomen. Daarbij heeft ieder item een specifieke functie en moet het aan bepaalde eigenschappen voldoen om een goede ESD-bescherming te kunnen garanderen. Dit lichten we hieronder verder toe.

 

De meest bekende variant van een ESD-beschermingsmiddel zijn toch wel de werkschoenen. ESD-werkschoenen beschikken over een speciale binnenzool met geleidende draden of materialen die statische elektriciteit veilig naar de aarde afvoeren, waardoor de ophoping van ladingen die gevoelige elektronische componenten kunnen beschadigen wordt voorkomen. Dit lijkt in de basis op de standaard antistatische werkschoenen, maar het verschil zit hem in de mate van weerstand. ESD-werkschoenen hebben namelijk een lagere elektrische weerstand van 0,1 MΩ tot 100 MΩ, waar antistatische werkschoenen een algemener beschermingsniveau hebben met een weerstand van 0,1 MΩ – 1000 MΩ. 

 

Uiteraard moeten de werkschoenen ook voldoen aan de standaard basiseisen van de EN ISO 20345:2022. Aangezien de ESD-normering een aanvullende eigenschap is, kunnen de werkschoenen aan vrijwel iedere veiligheidsnormering voldoen. Of dit nu een S1P-, S3- of S7-normering is, ze kunnen allemaal beschikken over ESD-eigenschappen. Hierdoor zit er altijd wel een werkschoen tussen die niet alleen bescherming biedt tegen statische ontladingen, maar ook bij andere mogelijke veiligheidsrisico’s op de werkvloer.

 

Naast werkschoenen bestaat er ook speciale ESD-werkkleding. Net zoals bij de werkschoenen is dit speciaal ontworpen om de opbouw van statische elektriciteit te voorkomen en gecontroleerd af te voeren. Deze kleding is gemaakt met een klein percentage aan geleidende vezels, zoals koolstof- of metaalvezels, en is te herkennen aan een fijn ruitjes- of streepjespatroon. ESD-kleding bestaat in verschillende vormen. Van stofjassen tot T-shirts en van werkbroeken tot sweatshirts. Welke kleding gedragen wordt, hangt af van persoonlijke voorkeuren. Zolang deze maar de reguliere kleding eronder volledig bedekt en de ESD-eigenschappen niet kan beïnvloeden. 

 

Het dragen van alleen kleding is vaak niet genoeg voor een optimale ESD-bescherming. Combineer de kleding daarom altijd met bijpassende ESD-werkschoenen, zodat statische elektriciteit via de kleding en schoenen naar de vloer kan worden geleid. 

 

In sommige gevallen zijn er ook nog aanvullende beschermingsmiddelen nodig om een goede ESD-bescherming te realiseren. Denk aan polsbandjes, overschoenen of een antistatische mat. Hiermee wordt ervoor gezorgd dat de drager te allen tijde geaard blijft en er geen risico bestaat dat elektrostatisch gevoelige componenten beschadigd raken. 

 

Daarnaast kan de werkvloer zelf ook uitgerust zijn met een speciaal ingerichte zone waar alle maatregelen samenkomen. Dit zijn de zogeheten Electrostatic Protected Areas (EPA’s) en zijn naast persoonlijke aarding voorzien van geleidende vloeren, werkbladen, gereedschap en meubilair. Hier kan veilig gewerkt worden met componenten die gevoelig zijn voor elektrostatische ontlading en wordt de kans op eventuele beschadigingen verkleind. Daarmee is het dus niet alleen belangrijk om de juiste beschermingsmiddelen te dragen, maar ook om de volledige werkplek op ESD-veiligheid in te richten. 

 

 

Alle eisen rondom de ESD-beschermingsmiddelen staan vermeld in de EN 61340-5-1-normering. Dit is de Europese en internationale norm voor de bescherming van elektronische componenten tegen elektrostatische ontladingen en stelt eisen aan het opzetten, uitvoeren en onderhouden van een ESD-controleprogramma. Dit programma geldt voor alle activiteiten met betrekking tot elektronica, zoals het produceren, verwerken, assembleren, installeren, verpakken, testen, inspecteren en transporteren, met uitzondering van elektrisch ontsteekbare explosieve apparaten, brandbare vloeistoffen, gassen of poeders. 

 

Binnen de EN IEC 61340-4-3 is de standaardtestmethode beschreven voor het bepalen van de elektrische weerstand van schoeisel. Voor werkkleding is dit de EN IEC 61340-4-9. Beide beschrijven ze hoe de elektrische eigenschappen getest moeten worden om te bepalen of ze geschikt zijn voor gebruik binnen een ESD-omgeving. Wanneer ze voldoen aan de vastgestelde eisen, krijgen ze het gele ESD-handlogo en kunnen ze veilig gedragen worden op de werkvloer, waar werkschoenen, werkkleding en overige persoonlijke beschermingsmiddelen met een ESD-normering vereist worden. 

 

Een veilige werkomgeving begint bij het in kaart brengen van de mogelijke veiligheidsrisico’s. Aan de hand hiervan wordt de RI&E opgesteld, waarin staat vermeld welke maatregelen getroffen moeten worden om een veilige werkomgeving te realiseren. Bent u werkzaam in de IT-productie of cleanrooms? Dan is een goede ESD-bescherming essentieel. Dit kan door van de werkplek een speciaal ingerichte zone (EPA) te maken met geleidende vloeren, werkbladen, gereedschap en meubilair. Daarnaast mag persoonlijke aarding ook niet ontbreken op de werkvloer. Door een werkoutfit te dragen die voldoet aan de ESD-normering, worden alle maatregelen gecombineerd om zo veilig mogelijk werkzaamheden uit te kunnen voeren met elektrostatisch gevoelige apparaten. 

 

• Wat is het verschil tussen ESD en EH?
• EN 1149 norm: bescherming tegen elektrostatische eigenschappen
• Welke werkkleding en PBM's heeft een elektricien nodig?

 

Bij Bowork bent u aan het juiste adres voor een goede ESD-bescherming. Met een ruim assortiment aan ESD-werkschoenen hebben wij voor iedere professional een geschikte optie om veilig de werkzaamheden uit te kunnen voeren. Breng een bezoekje aan onze winkel in Bunschoten om het uitgebreide aanbod te komen passen en vergelijken, of plaats gemakkelijk en snel uw bestelling via onze webshop. Heeft u naast ESD-werkschoenen ook andere beschermingsmiddelen nodig? Neem dan vrijblijvend contact met ons op via de telefoon (033 – 2985 934), WhatsApp (06 – 1948 5476) of via de mail ([email protected]). Onze collega’s denken graag met u mee over de beste oplossing voor uw werksituatie, zodat u met een gerust gevoel aan de slag kunt gaan. 

 

Bowork; altijd een veilige keuze!